Πειρατικός FM: Το κλάμα του εμιγκράντου

Αφιερωμένο σ' όλους τους μετανάστες, όπου γης, από την Κάτω Ιταλία που ξέρει καλά απ' αυτά...



Μεταγραφή στο δυτικό ελληνικό αλφάβητο:

Ória-mu rondinéda
Apùten ste tse stádji
Pléa tálassa se guádji
Me tutó kaló tseró?

Áspro vastá to péto
Mávre vastá tes ále
O stavrí kolór di mare
Me ti kùda plio niftí.

Arótissa ti mána-mu
Tin pléon agapiméni
Éxi tósso ka me méni
Puru na ‘xi na me di.

Arótissa to tsuri-mu
Tse s’ óli ti getonía
Tse an íxe omilía
Póssa íxe na mu pi.

Kaídjo ambró sti tálassa
Pánta sséna kanonó
Plión gérni plión kaléi
Plión egídji to neró.

Μεταγραφή στο μητροπολιτικό ελληνικό αλφάβητο:

Ώρ(α)ια μου ροντινέντα
Από πούθεν στε και στάτζει
Π(λ)οία θάλασσα σε βγ(κου)ά(τ)ζει
Με τούτο καλό καιρό;

Άσπρο βαστά το πέτο
Μαύρες βαστά τες άλε
Ο σταυρή κολόρ ντι μάρε
Με τη κούντα π(λ)ιο (α)νοιχτή.

Ερώτησα τη μάνα μου
Την πλέον αγαπημένη
Έχει τόσο κα με μένει
Πούρου να ‘χει να με δει.

Ερώτησα το κύρη μου
Και σ’ όλη τη γε(ι)τονία
Και αν είχε ομιλία
Πόσα είχε να μου πει.

Κα(θ)ίζω εμπρός στη θάλασσα
Πάντα σένα κανονώ
Π(λ)oιόν γέρνει π(λ)oιόν καλεί
Π(λ)oιόν αγγίζει το νερό.

Νεοελληνική απόδοση:

Ωραίο μου χελιδονάκι
Από πού είσαι και φτάνεις
Ποια θάλασσα σε βγάζει
Με τούτο τον καλό καιρό;

Άσπρο έχεις το στήθος
Μαύρες έχεις τις φτερούγες
Τη ράχη στο χρώμα της θαλάσσης
Με την ουρά πιο ανοιχτή.

Ρώτησα για τη μάνα μου
Την πιο αγαπημένη
Έχει τόσο που με περιμένει
Αν και έχει χρόνο να με δει.

Ρώτησα για τον κύρη μου
Κι για όλη την γειτονιά
Κι αν είχε μιλιά
Θα είχε τόσα να πει.

Κάθομαι μπροστά στη θάλασσα
Πάντα κοιτάζω εσένα
Ποιον γυρνάει ποιον φωνάζει
Ποιον αγγίζει το νερό.

Πειρατικός FM: Λαριλό λαριλό λαλέρο... Πολλές Kaliniftes

Συνεχίζω την περιπλάνησή μου στη γλώσσα και στη μουσική της Μεγάλης Ελλάδας. Σειρά έχει τώρα ένα θρυλικό, πολυτραγουδισμένο κομμάτι -παραγματικά δεν ήξερα ποια εκτέλεση να πρωτοδιαλέξω... και έβαλα πολλές. Μία σαλεντιανή, από το ιταλικό συγκρότημα Ghetonia, μία καλαβρέζικη, αρκετά διαφορετική γλωσσικά τουλάχιστον, από το ελληνικό συγκρότημα Encardia, κανά δυο έντεχνες, από τον Daniele Sepe και φυσικά δε θα μπορούσα να παραλείψω τη Μελίνα Τανάγρη. Πρόσθεσα ακόμα μια που έχει μια επιπλέον στροφή που δεν έχουν οι άλλες. Το τραγούδι θυμίζει τα παρακλαυσίθυρα της αρχαίας Ελλάδας, όπου ο εραστής ξενυχτάει έξω από το σπίτι της αγαπημένης του, που δεν του ανοίγει την πόρτα, και εναποθέτει στο κατώφλι της το στεφάνι που φορούσε στη γιορτή που μόλις τελείωσε...

Και κάτι για τη μεταγραφή που με παιδεύει αρκετά, καθώς δε διαθέτω γραπτό κείμενο, αλλά κρίνω μόνο απ' αυτά που ακούω, προσφεύγοντας στις γνώσεις μου της ιταλικής, νεοελληνικής και αρχαιοελληνικής γλώσσας, και απ' αυτά που μπορώ να επιβεβαιώσω στο Γκρίκο-Νεοελληνικό-Ιταλικό λεξικό του Antonio Greco (εκδ. Νέα Θέσις 2003). Ενδεχομένως να ύπάρχουν και παρανοήσεις. Όσο για τον όρο Μεγάλη Ελλάδα, τον χρησιμοποιώ αυστηρά με την αρχαιοελληνική γεωγραφική του σημασία -η νεοελληνική εθνικιστική του σημασία θάφτηκε απαξ και δια παντός το 1922! Kalinifta!











Μεταγραφή στο δυτικό ελληνικό αλφάβητο:

Ti en glitséa tùsi nífta ti en ória
C' evó e plóno penséonta se séna
C’ edù ‘mpi sti fenéstra-su agápi-mu
Tis kardiá-mu su nífto ti péna.

Evó pánta se séna penséo
Jatí séna fsixí-mu gapó
Tse pu páo pu sírno pu steo
Sti kardiá mu pánta séna vastó.

[C'esu mai de m'agapise oria-mou
Esu ponise mai pu se mena
mai tsi t'oria axili-su emen' en fise
'na mu pi loja agapi vloimena.]

Kalinífta se fíno tse feo
Pláia su ‘tí vó pírta prikó
Tse pu pao pu sírno pu steo
Sti kardiá mu pánta séna vastó.

Μεταγραφή στο μητροπολιτικό ελληνικό αλφάβητο:

Τι εν γλυκέα τούτη η νύχτα τι εν ώρ(α)ια
Και εγώ (δ)ε(ν) (α)πλώνω πενσέοντα σε σένα
Κι’ εδώ (α)μφί στη φενέστρα σου αγάπη μου
Της καρδιάς μου σου (α)νοίχτω τη πένα.

Εγώ πάντα σε σένα πενσέω
Γιατί σένα ψυχή μου (α)γαπώ
Και (ο)που πάω (ο)που σύρνω (όπου) στέω
Στη καρδιά μου πάντα σένα βαστώ.

[Και εσύ μάι δε μ' αγάπησες ώρ(α)ια μου
Εσύ πόνησες μάι που σε μένα
Μάι τση τ' ώρ(α)ια χείλη σου εμέν' (δ)εν (α)φησε
(ι)να μου πει λόγια αγάπης βλογημένα.]

Καληνύχτα σε (α)φήνω και φέ(υγ)ω
Πλά(γ)ια (ε)συ ‘τι (ε)γώ πίρτα πικρό
Και (ο)που πάω (ο)που σύρνω (ό)που στέω
Στη καρδιά μου πάντα σένα βαστώ.

Νεοελληνική απόδοση:

Τι γλυκειά ειν’ τούτη η νύχτα τι ωραία είναι
Και εγώ δεν κοιμάμαι γιατί σκέφτομαι εσένα
Κι εδώ πίσω απ’ το παράθυρό σου αγάπη μου
Της καρδιάς μου σου ανοίγω τα φτερά.

Εγώ πάντα σκέφτομαι εσένα
Γιατί εσένα ψυχή μου αγαπώ
Κι όπου πάω όπου γυρνώ κι όπου σταθώ
Στην καρδιά πάντα εσένα κρατώ.

[Κι εσύ ποτέ δεν μ' αγάπησες, ωραία μου
Εσύ ποτέ δεν με πόνεσες
Ποτέ τα ωραία σου χείλη δεν άφησαν
Να μου πουν λόγια αγάπης ευλογημένα.]

Καληνύχτα σ’ αφήνω και πάω
Πλάγιασε εσύ γιατί εγώ φεύγω πικραμένος
Κι όπου πάω όπου γυρνώ κι όπου σταθώ
Στην καρδιά πάντα εσένα κρατώ.

Πειρατικός FM: Τα κάτω-ιταλικά (ή οτραντο-μποβέζικα)

Αναζωπυρώθηκε -έτσι χωρίς λόγο, απλώς για να ξεμιζεριάσω- το ενδιαφέρον μου για μια από τις τέσσερις –αν ακολουθήσουμε τον επίσημο διαχωρισμό σε ποντιακά, καππαδοκικά, τσακώνικα και κατω-ιταλικά- νεοελληνικές διαλέκτους: την κατω-ιταλική ή αλλιώς οτραντο-μποβέζικη όπως τη μάθαμε, για να ορίσουμε γεωγραφικά τα δύο άκρα, το Ότραντο, στο Σαλέντο (το τακούνι της ιταλικής μπότας) και την Bova (Vùa), στην Καλαβρία (τη μύτη της μπότας). 40.000 άνθρωποι τη μιλούν στα 9+2 χωριά της Grecia Salentina και μόλις 9000 άνθρωποι στα 9 χωριά της Καλαβρίας, με αρκετές διαφορές στην ομιλία, μια που τα δυο μέρη απέχουν μεταξύ τους πάνω από 500 χιλιόμετρα.

Παρακάτω έχω μεταγράψει στο δυτικό ελληνικό αλφάβητο το τραγούδι Andra-mu pái (Έφυγε ο άντρας μου), το οποίο παραθέτω τραγουδισμένο από την έξοχη Μαρία Φαραντούρη.



Télo ‘na briakeftó ‘na mi penséfso
‘Na kláfso tse ‘na geláso télo arte vrái
Ma malirádja evó ena cantalíso
Sto féggo ena fonátso andra-mu pái.

Ts’ ántropi-ste mas pane tse tarássune
‘ná ‘rti kaliùs torùme-tus s-ena krónu
Edu e zoΐ ma, edu e zoΐ Kristé-mu,
Mas pái tse sti Djermánia kléonta ma póno

-Táta jatí ena pái, pe-ma jatí?
-Jatí edu en ‘ne zoΐ mará pedía
U tekùnti polemá ts’ idróni
‘Na lipariássi u siniùru-mu ti fatía.

Stéko ti bánda tse stéko edu sono
Stéo tu massádje-ste penséo sto tréno
Penséo sto skotinó tse sti miniéra
‘pu polemónta etsi peténi u géno.

Αν και αυθαίρετα, να πως θα το μεταγράφαμε στο μητροπολιτικό ελληνικό αλφάβητο:

Θέλω (ι)να μπριακεφτώ (ι)να μη πενσεύσω
(Ι)να κλαύσω και (ι)να γελάσω θέλω άρτι βράδυ
Με μαλιράτζα εγώ ινά κανταλήσω
Στο φέγγο ινά φωνάξω άντρα μου πάει.

Κι άνθρωποι σας μας πάνε και ταράσσουνε
(ι)να ‘ρθει καλιούς θωρούμε τους σ’ ένα χρόνο
Εδώ η ζωή, εδώ η ζωή Χριστέ μου
Μας πάει και στη Γερμανία κλαίοντα με πόνο.

-Τάτα γιατί ινά πάει, πε μας γιατί;
-Γιατί εδώ δεν είναι ζωή μαρά παιδία
Ο τεκούντη πολεμά κι’ ιδρώνει
(Ι)να λιπαριάσει ο σινιούρου μου τη φατία.

Στέκω τη μπάντα και στέκω εδώ σόνο
Στέω το μασάτζε-σας πενσέω στο τρένο
Πενσέω στο σκοτεινό και στη μινιέρα
(Ο)πού πολεμόντα εκεί πεθαίνει ο γένο.

Και να μια απόπειρα απόδοσης στην Κοινή Νεοελληνική:

Θέλω να μεθύσω να μη σκέφτομαι
Να κλάψω και να γελάσω θέλω αυτό το βράδυ
Με οργή εγώ να τραγουδήσω
Στο φεγγάρι να φωνάξω ο άντρας μου πάει.

Κι οι άνθρωποί σας πάνε μας έφυγαν
Με το καλό θα τους δούμε σ’ ένα χρόνο
Εδώ η ζωή, εδώ η ζωή Χριστέ μου
Μας έφυγε στη Γερμανία κλαίγοντας με πόνο.

-Ο μπαμπάς γιατί έφυγε, πες μας γιατί;
-Γιατί εδώ δεν είναι πια ζωή, μικρά μου.
Ο πατέρας θα δουλεύει και θα ιδρώνει
Για να παχαίνει το αφεντικό.

Εδώ στην παρέα στον ύπνο εδώ

Περιμένω γράμμα σκέφτομαι το τρένο
Σκέφτομαι το σκοτάδι και τ’ ορυχείο
Όπου δουλεύοντας πεθαίνει ο γονιός.